Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, cải cách thể chế cần đi vào thực chất, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở hoạt động sản xuất – kinh doanh, thay vì chỉ dừng ở việc ban hành thêm quy định mới.
Phúc đáp Công văn số 1645/BTP-PLDSKT ngày 19/3/2026 của Bộ Tư pháp về đề xuất hoàn thiện thể chế, pháp luật phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết đã tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề và thực tiễn hoạt động kinh doanh để đưa ra nhiều kiến nghị đáng chú ý.
Theo VCCI, điểm nghẽn lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu luật, mà nằm ở chất lượng quy định, sự chồng chéo giữa các luật và đặc biệt là khâu thực thi. Doanh nghiệp không cần thêm nhiều luật mới, mà cần một hệ thống pháp luật rõ ràng, ổn định và được áp dụng thống nhất.
Một trong những vấn đề nổi cộm được chỉ ra là tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật. Một doanh nghiệp sản xuất có thể đồng thời phải tuân thủ Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, quy định về phòng cháy chữa cháy, thuế và nhiều thủ tục liên quan khác. Vướng mắc không chỉ nằm ở từng luật riêng lẻ, mà chủ yếu phát sinh tại các “điểm giao” giữa các luật, nơi nhiều thủ tục chồng lấn, thậm chí tạo thành vòng lặp khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian và chi phí tuân thủ.
Từ thực tế đó, VCCI kiến nghị việc rà soát pháp luật cần chuyển từ cách tiếp cận theo từng luật sang rà soát theo toàn bộ chuỗi hoạt động kinh doanh, từ thành lập doanh nghiệp, đầu tư, xây dựng, sản xuất đến xuất nhập khẩu và giải thể. Đây được xem là hướng tiếp cận sát thực tiễn hơn, giúp nhận diện rõ các nút thắt đang làm chậm quá trình đầu tư và sản xuất.
Một vấn đề khác được cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, phản ánh nhiều là pháp luật thay đổi quá nhanh nhưng thiếu thời gian chuyển tiếp. Có trường hợp quy định vừa ban hành chưa kịp có hướng dẫn đầy đủ đã tiếp tục sửa đổi, khiến doanh nghiệp khó xây dựng kế hoạch dài hạn, đồng thời làm gia tăng chi phí tuân thủ và rủi ro đầu tư. Để khắc phục, VCCI đề xuất cần có thời gian chuyển tiếp tối thiểu từ 12 đến 24 tháng đối với các thay đổi pháp luật tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh; với các dự án lớn, cần nghiên cứu cơ chế ổn định đầu tư và hạn chế áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi.
Dù chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đã được đặt ra từ nhiều năm nay, trên thực tế nhiều lĩnh vực vẫn tồn tại cơ chế “xin – cho” dưới các hình thức khác nhau như giấy phép con, chứng nhận đủ điều kiện hoặc văn bản chấp thuận. Ở chiều ngược lại, khi chuyển sang hậu kiểm, năng lực thanh tra, kiểm tra chưa theo kịp, dẫn đến tình trạng hoặc buông lỏng, hoặc kiểm tra chồng chéo, gây thêm phiền hà cho doanh nghiệp. VCCI kiến nghị rà soát toàn bộ điều kiện kinh doanh, đánh giá lại tính cần thiết và chi phí tuân thủ của từng loại, đồng thời nghiên cứu áp dụng nguyên tắc “one-in, one-out”, tức một quy định mới ban hành phải đi kèm việc bãi bỏ một quy định cũ tương đương.
Không chỉ dừng ở hệ thống luật, môi trường pháp lý còn được đánh giá qua khả năng thực thi hợp đồng và giải quyết tranh chấp. Hiện nay, thời gian xử lý tranh chấp thương mại tại tòa án còn kéo dài, trong khi cơ chế phá sản chưa phát huy hiệu quả, khiến nguồn lực bị “mắc kẹt” trong các hoạt động kém hiệu quả. VCCI đề xuất đặt mục tiêu rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp thương mại xuống ngang mức trung bình ASEAN-4 trước năm 2030, đồng thời nghiên cứu thành lập các tòa chuyên trách thương mại tại các trung tâm kinh tế lớn, đẩy mạnh trọng tài, hòa giải thương mại và cải cách thủ tục phá sản theo hướng đơn giản, hiệu quả hơn.
Một bất cập khác là cùng một quy định pháp luật nhưng mỗi địa phương lại hiểu và áp dụng theo cách khác nhau, đặc biệt trong các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, môi trường và thuế. Điều này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Để khắc phục, VCCI đề xuất bổ sung nguyên tắc “thống nhất thị trường quốc gia” như một giới hạn cho phân cấp, phân quyền; đồng thời tăng cường rà soát văn bản địa phương và xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về cách áp dụng pháp luật để doanh nghiệp dễ tra cứu, so sánh.
Theo VCCI, đánh giá tác động chính sách hiện nay vẫn còn mang tính hình thức, thiếu dữ liệu định lượng và chưa có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp. Vì vậy, cần bắt buộc lượng hóa chi phí tuân thủ trong mọi đề xuất chính sách và giao khâu thẩm định đánh giá tác động cho một đơn vị độc lập để tránh xung đột lợi ích. Cùng với đó, cộng đồng doanh nghiệp cần được tham gia sâu hơn ngay từ đầu vào quá trình thiết kế chính sách, thay vì chỉ là đối tượng chịu tác động sau khi quy định được ban hành.
Nhìn tổng thể, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cải cách thể chế không thể dừng ở việc sửa luật theo từng phần việc, mà cần đi vào các điểm nghẽn cụ thể của hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh. Khi hệ thống pháp luật rõ ràng hơn, ổn định hơn, thực thi thống nhất hơn và giảm được chi phí tuân thủ, dư địa tăng trưởng của doanh nghiệp mới có thể được giải phóng thực chất.
Nguồn: Diễn đàn Doanh nghiệp
